Het samenvallen van de dubbele vergrijzing, woningtekorten en personeelsschaarste in de zorg leidt de komende jaren tot één van de grootste uitdagingen voor de stad Amsterdam: passende huisvesting voor ouderen. Hoe kan ervoor gezorgd worden dat ouderen zelfstandig in de stad kunnen blijven wonen, ook als ze intensieve zorg nodig hebben?

De opgave is complex omdat wonen, welzijn en zorg met elkaar in verband staan. Alleen een geschikte woning is niet voldoende. Het gaat ook om voldoende mogelijkheden om te ontmoeten, mobiliteit, onderlinge steun en goede zorg, waarbij de fysieke context een steeds grotere rol speelt. Als gevolg van het scheiden van wonen en zorg is de vraag ontstaan welke rol intramurale zorglocaties blijven spelen in het aanbod van huisvesting voor ouderen. Naast het bieden van woningen hebben intramurale zorglocaties vaak een faciliterende rol voor de zelfstandig wonende ouderen in de omliggende wijk, zowel voor het aanbod aan activiteiten als voor het behoud van informele zorgnetwerken.

De stedelijke ontwikkelingen benodigd om het langer zelfstandig thuis wonen mogelijk te maken blijken in de praktijk weerbarstig. Belangen van gemeente, zorgkantoor, zorgaanbieders, welzijnsaanbieders, woningcorporaties, private investeerders en bewoners lopen niet altijd parallel. Iedere partij beschikt daarbij over specifieke kennis en perspectieven. Nieuwe oplossingen ontstaan vaak in het verbinden van deze kennis. Dat vraagt om overzicht en inzicht.

Sinds 2015 worden in opdracht van de gemeente Amsterdam en in samenwerking met zorgaanbieders, woningcorporaties en zorgkantoor de intramurale VVT locaties en hun context uitgebreid geïnventariseerd. De inventarisatie nodigt partijen uit kennis met elkaar te delen zodat een gezamenlijk overzicht kan ontstaan van ingezette en aankomende ontwikkelingen. Mutaties in het zorgaanbod en de fysieke gebouwen van de afgelopen 10 jaar geven een indicatie voor de veranderende behoeften in de zorg en hoe toekomstbestendig de locaties zijn. Met deze kennis kan het gesprek worden gevoerd over het te verwachten aanbod van zowel intramurale woonplekken als de voorzieningen voor omwonenden.

In Zicht op Zorghuisvesting 2025 wordt deze diversiteit aan kennis samengebracht door middel van de ontwikkeling van een interactieve, dynamische GIS/kaart. In deze kaart wordt informatie over de stedelijke spreiding, de contextfactoren op buurtniveau, de fysieke staat en het gebruik van de gebouwen en de geplande ontwikkelingen gecombineerd. Met als doel de betrokken partijen (ruimtelijk) inzicht te geven in de staat van de ouderenhuisvesting in de stad, zowel op stedelijk niveau als op de schaal van het gebouw. De gemeenschappelijke taal die hierbij voor alle locaties gehanteerd wordt, leidt tot inzicht in de potentie van locaties voor uitbreiding met (geclusterde) ouderenwoningen en van doorontwikkeling tot zorgzame buurten of woonzorgcirkels.

Een belangrijke opbrengst van Zicht op Zorghuisvesting is het versterken van samenwerking. Het instrument fungeert als gedeeld referentiekader voor gesprek, afstemming en besluitvorming en draagt bij aan duurzame relaties tussen betrokken partijen.

Aan het begin van een proces helpt de interactieve kaart bij het vormen van een gedeelde kennispositie of ‘level playing field’. De kaart biedt inzicht in de huidige spreiding en staat van zorghuisvesting en voorzieningen, en toont het netwerk van betrokken partijen. Dit gezamenlijke inzicht vormt het vertrekpunt voor een collectief gedragen opgave- en/of vraagdefinitie en een samenhangende aanpak van organisatie en uitvoering. Het instrument ondersteunt stakeholders bij het leggen van slimme verbindingen en het maken van onderbouwde keuzes.

De interactieve kaart biedt daarnaast een vertrekpunt om reeds in gang gezette ontwikkelingen te monitoren en toekomstige situaties en scenario’s gezamenlijk te verkennen. Een concreet resultaat van deze gezamenlijke verkenning is een selectie van 10 bestaande VVT locaties waar kansen liggen voor uitbreiding of doorontwikkeling tot woonzorgcirkel. Deze kansrijke ontwikkellocaties worden nader verkend door middel van stadsdeelconferenties (2026).

In een vervolgfase wordt het instrument domeinoverstijgend ingericht. Op initiatief van de Sigra Regietafel Zorg-Maatschappelijk Vastgoed is een collectief van zorgaanbieders opdrachtgever om het platform uit te werken voor de domeinen GHZ/VGZ, GGZ, Jeugdzorg en MOBW. De strategie is erop gericht inzet van het zorg- en welzijnsvastgoed in Amsterdam beter te verdelen, door zorgaanbieders hier zelf de regie over te geven. De strategie biedt houvast om keuzes en mutaties van het maatschappelijk vastgoed aan te kunnen toetsen, zoals de geschiktheid van vrijkomende locaties voor alternatieve (zorg)bestemmingen. De laatste ontwikkelingen zijn te vinden op zichtopzorghuisvesting.nl.